Neuroplastyczność po 60. roku życia — czy to naprawdę możliwe

Czego dowiesz się z tego artykułu:

Czym różni się neuroplastyczność (reorganizacja połączeń) od neurogenezy (tworzenie nowych neuronów)
Dlaczego dwa głośne badania z 2018 roku doszły do zupełnie przeciwnych wniosków
Co obecnie przeważa w tej debacie naukowej
Co jest bezsprzecznie prawdą, niezależnie od wyniku tego sporu
Praktyczne wnioski dla kogoś po 60-tce

Czy mózg po 60-tce naprawdę potrafi się jeszcze zmieniać?

Tak — ale odpowiedź wymaga rozróżnienia dwóch różnych zjawisk, które łatwo ze sobą mylić. Neuroplastyczność, czyli zdolność do wzmacniania i reorganizacji istniejących połączeń między neuronami, utrzymuje się przez całe życie i nie jest przedmiotem poważnego sporu naukowego. Neurogeneza, czyli tworzenie zupełnie nowych neuronów w dorosłym mózgu, to zupełnie inna sprawa — i tu naukowcy szczerze się nie zgadzają.

Popularne artykuły często mieszają te dwa pojęcia, co prowadzi albo do przesadnego optymizmu, albo do niepotrzebnego zniechęcenia.

Spór, który podzielił neuronaukę w 2018 roku

W 2018 roku, w odstępie kilku tygodni, ukazały się dwa duże badania analizujące tkankę hipokampa (obszaru mózgu kluczowego dla pamięci) pobraną od zmarłych osób w różnym wieku — i doszły do diametralnie przeciwnych wniosków.

Zespół Boldrini (Columbia University) znalazł liczne, niedojrzałe neurony w hipokampie osób w wieku od 14 do 79 lat, wnioskując, że neurogeneza utrzymuje się przez całe dorosłe życie, choć z wiekiem maleje pula komórek macierzystych. Niemal równocześnie zespół Sorrells (UC San Francisco) zbadał podobną tkankę i doszedł do wniosku, że produkcja nowych neuronów gwałtownie spada w dzieciństwie i jest praktycznie niewykrywalna u dorosłych — najstarsza próbka z widocznymi niedojrzałymi neuronami pochodziła od 13-latka. Trzeci, niezależny zespół (Cipriani i wsp.) doszedł do podobnie sceptycznych wniosków.

Skąd taka rozbieżność?

Komentatorzy wskazują, że różnice wynikają najprawdopodobniej z metodologii — sposobu utrwalania tkanki po śmierci, czasu, jaki upłynął do zabezpieczenia próbek, oraz interpretacji markerów biochemicznych używanych do identyfikacji “młodych” neuronów. Nowsze przeglądy (2025-2026) sugerują, że przy zoptymalizowanej, szybkiej obróbce tkanki dowody na utrzymującą się neurogenezę są mocniejsze, co przybliża spór do rozstrzygnięcia na korzyść obecności neurogenezy — ale pole wciąż nie jest jednomyślne, a debata toczy się dalej.

Co jest bezsprzecznie prawdą, niezależnie od wyniku tego sporu

Niezależnie od tego, czy dorosły mózg tworzy nowe neurony, jego zdolność do reorganizacji istniejących połączeń — wzmacniania jednych ścieżek, osłabiania innych, tworzenia nowych synaps między istniejącymi neuronami — jest bezdyskusyjna i dobrze udokumentowana w każdym wieku. To właśnie ta forma plastyczności odpowiada za większość efektów uczenia się nowych umiejętności, adaptacji po urazach mózgu i korzyści z aktywności poznawczej i fizycznej obserwowanych u starszych dorosłych.

Praktyczne wnioski dla kogoś po 60-tce

Nauka nowej, wymagającej umiejętności (język, instrument muzyczny, złożona forma ruchu) angażuje mózg w sposób sprzyjający plastyczności niezależnie od tego, czy towarzyszy jej tworzenie nowych neuronów. Regularna aktywność fizyczna — o czym piszemy w artykule Co łączy bieganie i pamięć — ma jedne z najsilniejszych dowodów na wspieranie zdrowia hipokampa w starszym wieku, niezależnie od wyniku sporu o neurogenezę.

Podsumowanie

Neuroplastyczność po 60-tce to fakt, nie życzenie — mózg zachowuje zdolność do reorganizacji przez całe życie. Czy towarzyszy temu tworzenie zupełnie nowych neuronów, to wciąż otwarte, aktywnie badane pytanie naukowe, a nie ustalony fakt w żadną stronę.

Artykuł oparto na źródłach naukowych i badaniach.

Źródła naukowe

Boldrini, M., i wsp. (2018). Human Hippocampal Neurogenesis Persists throughout Aging. Cell Stem Cell, 22(4), 589–599.
Sorrells, S. F., i wsp. (2018). Human hippocampal neurogenesis drops sharply in children to undetectable levels in adults. Nature, 555, 377–381.
Do new neurons grow in the adult human hippocampus? A review of conflicting evidence. Exploration (2026). https://www.explorationpub.com/Journals/en/Article/1006128