Rozmyta mapa ciała — dlaczego nie czujesz własnego barku

Czego dowiesz się z tego artykułu:

Czym jest mapa ciała w mózgu i dlaczego przewlekły ból ją “rozmywa”
Jak w prosty sposób zbadać to zjawisko przy pomocy testu dyskryminacji dwupunktowej
Co to praktycznie oznacza dla pracy nad barkiem, który boli od miesięcy
Co pokazują badania nad tym zjawiskiem u osób z bólem barku
Jak wygląda praca nad “wyostrzeniem” mapy ciała

Czym jest mapa ciała w mózgu?

Każda część Twojego ciała ma swoją “reprezentację” w korze czuciowej mózgu — coś w rodzaju mapy, na której poszczególne obszary skóry odpowiadają konkretnym rejonom mózgu. Przy przewlekłym bólu ta mapa może się “rozmywać”: granice między sąsiadującymi obszarami zacierają się, a precyzja czucia w bolącym miejscu spada.

To zjawisko nazywa się reorganizacją kory somatosensorycznej i jest jednym z najlepiej udokumentowanych mechanizmów towarzyszących przewlekłemu bólowi mięśniowo-szkieletowemu, w tym bólowi barku.

Jak to zbadać: test dyskryminacji dwupunktowej

Klasyczne narzędzie do sprawdzenia precyzji tej mapy to test dyskryminacji dwupunktowej (2-PD): dotykasz skóry dwoma tępymi punktami jednocześnie (np. dwoma końcówkami cyrkla) w różnych odległościach od siebie i sprawdzasz, od jakiej minimalnej odległości osoba badana rozróżnia je jako dwa oddzielne dotyki, a nie jeden. Im większa odległość potrzebna do rozróżnienia — tym mniejsza precyzja czucia (i, jak się okazuje, tym bardziej “rozmyta” mapa danego obszaru w mózgu).

To narzędzie kliniczne, wymagające pewnej wprawy w interpretacji — jeśli chcesz je wykonać na sobie w domu, potrzebujesz dwóch identycznych, tępych końcówek (np. dwóch wykałaczek złamanych na tej samej długości) i kogoś, kto delikatnie dotknie Twojej skóry w losowej kolejności “jeden punkt / dwa punkty”, żebyś nie mógł przewidzieć wyniku.

Co to znaczy dla bólu barku

Badania nad przewlekłym, jednostronnym bólem barku (w tym związanym ze stożkiem rotatorów i tzw. barkiem zamrożonym) wykazują gorszą dyskryminację dwupunktową po stronie bolącej w porównaniu do strony zdrowej — co sugeruje, że mózg “traci ostrość” mapy okolicy, która długo boli.

Klasyczne badanie Flor i współpracowników (1997) jako pierwsze wykazało rozległą reorganizację pierwotnej kory czuciowej u pacjentów z przewlekłym bólem pleców. Moseley (2008) rozszerzył tę obserwację, opisując zjawisko “zaburzonego obrazu ciała” u pacjentów z przewlekłym bólem — część z nich dosłownie ma trudność z precyzyjnym wskazaniem, gdzie w przestrzeni znajduje się ich własny bolący staw. Catley i współpracownicy (2013) opracowali i przetestowali wiarygodny protokół pomiaru dyskryminacji dwupunktowej dla kilku okolic ciała, w tym karku, dłoni, pleców i stopy, otwierając drogę do rutynowego stosowania tego testu w praktyce klinicznej.

Co istotne: część nowszych badań pokazuje, że deficyty dyskryminacji dwupunktowej nie występują we wszystkich rodzajach przewlekłego bólu jednakowo silnie (np. w niektórych badaniach nad bólem dolnego odcinka pleców różnice były mniej wyraźne) — to wciąż aktywny obszar badań, nie zamknięta sprawa.

Co z tym zrobić w praktyce

Jeśli Twój bark boli od dłuższego czasu, a klasyczne ćwiczenia wzmacniające i rozciągające nie przynoszą pełnej ulgi, warto zapytać fizjoterapeutę o pracę nad czuciem, nie tylko siłą — np. ćwiczenia różnicowania dotyku, rozpoznawania kształtów przyłożonych do skóry z zamkniętymi oczami, czy trening wyobraźni ruchowej (motor imagery). To podejście uzupełniające, nie zastępujące standardowej rehabilitacji ruchowej.

Podsumowanie

Przewlekły ból barku potrafi dosłownie “rozmyć” mapę tego obszaru w mózgu, mierzalną testem dyskryminacji dwupunktowej. To dowód na to, że praca nad przewlekłym bólem czasem wymaga czegoś więcej niż tylko wzmacniania mięśni — wymaga też “wyostrzenia” tego, jak mózg odbiera sygnały z tej okolicy.

Artykuł oparto na źródłach naukowych i badaniach.

Źródła naukowe

Flor, H., Elbert, T., Braun, C., i wsp. (1997). Extensive reorganization of primary somatosensory cortex in chronic back pain patients. Neuroscience Letters, 224, 5–8.
Moseley, G. L. (2008). I can’t find it! Distorted body image and tactile dysfunction in patients with chronic back pain. Pain, 140, 239–243.
Catley, M. J., Tabor, A., Wand, B. M., Moseley, G. L. (2013). Assessing tactile acuity in rheumatology and musculoskeletal medicine—how reliable are two-point discrimination tests at the neck, hand, back and foot? Rheumatology, 52(8), 1454–1461. https://doi.org/10.1093/rheumatology/ket140