Czy da się wytrenować mózg jak mięsień — co nauka mówi o \"treningu mózgu\"

Czego dowiesz się z tego artykułu:

Jak wyglądał głośny spór 70 kontra 133 naukowców o skuteczność aplikacji do treningu mózgu
Co pokazał duży, niezależny przegląd, który miał ten spór rozstrzygnąć
Dlaczego “poprawa wyniku w grze” to nie to samo, co “poprawa myślenia na co dzień”
Co faktycznie ma solidniejsze dowody niż aplikacje do treningu mózgu
Jak mądrze wybrać, na co poświęcić czas

Czy aplikacje do treningu mózgu naprawdę poprawiają myślenie?

Krótko: poprawiają wyniki w konkretnej grze, w którą grasz — dowody na to, że przekłada się to na ogólną poprawę pamięci, uwagi czy myślenia w codziennym życiu, są znacznie słabsze, niż sugeruje wielomiliardowy rynek aplikacji “do treningu mózgu”.

To wniosek płynący z jednego z największych, najbardziej wyczerpujących przeglądów naukowych na ten temat — wartego poznania, zanim zainwestujesz czas w kolejną aplikację.

Spór 70 kontra 133 naukowców

W 2014 roku ponad 70 naukowców zajmujących się starzeniem się mózgu podpisało wspólne oświadczenie, sprzeciwiając się twierdzeniom firm produkujących gry “do treningu mózgu”, że ich produkty naukowo redukują lub cofają spadek funkcji poznawczych. Kilka miesięcy później 133 innych naukowców i praktyków opublikowało kontr-oświadczenie, twierdząc, że literatura naukowa jest pełna dowodów na korzyści płynące z treningu poznawczego. Dwie grupy ekspertów, patrząc na te same badania, doszły do przeciwnych wniosków — sygnał, że coś w samej ocenie dowodów wymagało doprecyzowania.

Co pokazał duży, niezależny przegląd

Simons i współpracownicy (2016) przeprowadzili wyczerpujący przegląd literatury cytowanej przez firmy produkujące gry “do treningu mózgu” jako dowód skuteczności i doszli do jasnego wniosku: istnieją mocne dowody, że ludzie poprawiają się w zadaniu, które trenują, słabsze dowody na poprawę w zadaniach blisko z nim powiązanych, i niewiele dowodów na to, że trening przekłada się na odległe zadania lub na realną poprawę funkcjonowania w codziennym życiu.

Autorzy zauważyli też coś ważnego metodologicznie: jakość wyników badań była odwrotnie proporcjonalna do jakości ich projektu — im lepiej zaprojektowane badanie (duża próba, aktywna grupa kontrolna, kontrola efektu placebo), tym słabszy efekt treningu. To klasyczny sygnał, że część wcześniejszego entuzjazmu wynikała z metodologicznych słabości wcześniejszych badań, nie z rzeczywistej skuteczności.

Dlaczego poprawa w grze to nie to samo, co poprawa myślenia

Zjawisko to nazywa się problemem transferu. Ćwicząc konkretne zadanie (np. zapamiętywanie sekwencji liczb), realnie w nim się poprawiasz — ale to niekoniecznie oznacza poprawę ogólnej pamięci roboczej, która pomoże Ci np. zapamiętać, gdzie zaparkowałeś samochód czy jakie leki masz wziąć. Podobny wniosek płynie z niezależnej metaanalizy dotyczącej treningu pamięci roboczej: efekty są krótkoterminowe i specyficzne dla wytrenowanego zadania, bez uogólnienia na “realne” umiejętności poznawcze.

Co faktycznie ma solidniejsze dowody

Regularna aktywność fizyczna (opisana w artykule o bieganiu a pamięci), wystarczająca ilość snu, aktywność społeczna i nauka rzeczywiście nowych, złożonych umiejętności (język, instrument muzyczny) mają w sumie solidniejsze podstawy naukowe dla ogólnego zdrowia poznawczego niż większość komercyjnych aplikacji do “treningu mózgu” — właśnie dlatego, że angażują wiele systemów mózgowych naraz, w sposób bliższy realnym wymaganiom codziennego życia.

Jak mądrze wybrać, na co poświęcić czas

Jeśli gra w konkretną grę logiczną sprawia Ci przyjemność — graj, to wartościowe samo w sobie jako forma rozrywki i odpoczynku. Nie traktuj jednak tego jako inwestycji w ochronę przed spadkiem funkcji poznawczych ważniejszej niż sen, ruch czy relacje społeczne — dowody na to po prostu nie są wystarczająco mocne.

Podsumowanie

Aplikacje do treningu mózgu poprawiają wyniki w konkretnych ćwiczonych zadaniach, ale dowody na przełożenie tego na ogólną sprawność poznawczą w codziennym życiu są słabe — to wniosek z jednego z największych przeglądów naukowych na ten temat, nie subiektywna opinia.

Artykuł oparto na źródłach naukowych i badaniach.

Źródła naukowe

Simons, D. J., Boot, W. R., Charness, N., Gathercole, S. E., Chabris, C. F., Hambrick, D. Z., Stine-Morrow, E. A. L. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work? Psychological Science in the Public Interest, 17(3), 103–186. https://doi.org/10.1177/1529100616661983
Melby-Lervåg, M., Redick, T. S., Hulme, C. (2016). Working Memory Training Does Not Improve Performance on Measures of Intelligence or Other Measures of “Far Transfer”. Perspectives on Psychological Science, 11(4), 512–534.